मोठेपणा पदाचा नसतो, तर मनाचा असतो

(डॉ जितेंद्र आत्माराम होले पुणे)

या जगात कोणाचेही कोणावाचून काहीच अडत नाही. प्रत्येक गोष्टीला पर्याय असतो. त्यामुळे "माझ्याशिवाय काहीच होणार नाही" हा विचार हा वास्तव नसून अहंकाराचा परिणाम आहे.

प्रत्येक व्यक्ती महत्त्वाची असते. प्रत्येक जण स्वतःसाठी, आपल्या कुटुंबासाठी आणि आपल्या समूहासाठी अनमोल असतो. मनुष्य हा समूहात राहणारा प्राणी आहे. त्याला मित्र, नातेवाईक, सहकारी आणि समाज यांच्यात राहणे आवडते. त्यामुळे प्रत्येकाचा एक स्वतंत्र सन्मान आणि अस्तित्व असते.

प्रत्येक समूहात काही व्यक्तींना नेतृत्वाची संधी मिळते. गावात सरपंच, शहरात लोकप्रतिनिधी, शाळेत मुख्याध्यापक, महाविद्यालयात प्राचार्य, कंपनीत व्यवस्थापक, कार्यालयात अधिकारी, बँकेत शाखाप्रमुख—ही सर्व पदे जबाबदारीची असतात, श्रेष्ठत्वाची नाहीत. त्यांच्या नेतृत्वामुळे समूहाची प्रगती होते; परंतु त्या पदामुळे ते इतरांपेक्षा मोठे होत नाहीत.

खरा नेता तोच, जो आपल्या लोकांच्या सुख-दुःखात सहभागी होतो, त्यांच्या अडचणी समजून घेतो आणि प्रत्येकाला सन्मानाने वागवतो. लोकांच्या मनात स्थान मिळवण्यासाठी अधिकारापेक्षा आपुलकी, नम्रता आणि प्रामाणिकपणा अधिक आवश्यक असतो.

मात्र काही लोकांना पद, पैसा, प्रसिद्धी किंवा सतत मिळणारा सन्मान यांचा गैरसमज होतो. ते स्वतःलाच सर्वश्रेष्ठ समजू लागतात. इतरांना कमी लेखणे, बोलणे टाळणे, मुद्दाम वेळ न देणे, व्यस्त असल्याचे नाटक करणे, तुच्छतेने वागणे, अपमानास्पद हावभाव करणे किंवा दुसऱ्याला कमीपणा दाखवण्यात आनंद मानणे—ही नेतृत्वाची नव्हे, तर मानसिक कमकुवतपणाची लक्षणे आहेत.

अहंकार हा माणसाचा सर्वात मोठा शत्रू आहे. तो विवेक हिरावून घेतो आणि माणसाला वास्तवापासून दूर नेतो. अशा व्यक्तीभोवती लोक असतात, पण मनाने कोणीही त्यांच्यासोबत राहत नाही.

लक्षात ठेवा—पद हे तात्पुरते असते, सत्ता बदलते, पैसा कमी-जास्त होतो, प्रसिद्धी ओसरते; पण माणुसकी, नम्रता आणि चांगले वर्तन कायम स्मरणात राहते.

म्हणूनच प्रत्येकाने स्वतःचे महत्त्व ओळखावे; पण इतरांचे महत्त्वही तितक्याच आदराने मान्य करावे. कारण प्रत्येक माणूस कोणाच्या ना कोणाच्या आयुष्याचा आधार असतो.

मोठेपणा खुर्चीत नसतो; तो विचारांत असतो.

श्रेष्ठत्व पदात नसते; ते स्वभावात असते.

आणि माणसाची खरी उंची त्याच्या नम्रतेनेच मोजली जाते.