सावित्रीबाई फुले पुणे विद्यापीठातील Mechanical Engineering Board of Studies : दूरदृष्टी, नेतृत्व आणि जबाबदारी

– डॉ. जितेंद्र आत्माराम होले पुणे 

(BOS Member, Mechanical Engineering,SPPU Pune, पश्चिम महाराष्ट्र प्रांत टोळी सदस्य, भारतीय शिक्षण मंडळ) 

सावित्रीबाई फुले पुणे विद्यापीठ (SPPU) हे देशातील अग्रगण्य विद्यापीठांपैकी एक असून त्याच्या कार्यक्षेत्रात सुमारे १०७ ते ११७ अभियांत्रिकी महाविद्यालये कार्यरत आहेत. यापैकी सुमारे ९९ महाविद्यालयांमध्ये Mechanical Engineering हा पदवी अभ्यासक्रम उपलब्ध आहे. या ९९ विभागांपैकी सुमारे १४ स्वायत्त (Autonomous) आणि ८५ अस्वायत्त (Non-Autonomous) महाविद्यालये आहेत. या व्यापक शैक्षणिक व्यवस्थेचे शैक्षणिक नेतृत्व करण्याची जबाबदारी Mechanical Engineering Board of Studies (BoS) वर असते.

Board of Studies म्हणजे केवळ अभ्यासक्रम तयार करणारी समिती नव्हे, तर ती संपूर्ण Mechanical Engineering Program चे शैक्षणिक प्रतिनिधित्व करणारी सर्वोच्च शैक्षणिक संस्था आहे. तिचे निर्णय हजारो विद्यार्थ्यांच्या शिक्षणावर, शेकडो प्राध्यापकांच्या अध्यापनावर आणि उद्योगांना मिळणाऱ्या अभियंत्यांच्या गुणवत्तेवर परिणाम करतात.

आज उद्योगविश्व झपाट्याने बदलत आहे. कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI), इंडस्ट्री 4.0, ऑटोमेशन, रोबोटिक्स, इलेक्ट्रिक वाहने, अॅडिटीव्ह मॅन्युफॅक्चरिंग, डिजिटल ट्विन, डेटा अॅनालिटिक्स आणि शाश्वत विकास (SDGs) यांसारख्या नव्या तंत्रज्ञानामुळे Mechanical Engineering चे स्वरूप बदलत आहे. त्यामुळे अभ्यासक्रमात नियमित बदल करणे ही BoS ची मूलभूत जबाबदारी आहे.

BoS ने तयार केलेला अभ्यासक्रम हा NEP 2020, AICTE, NBA, NAAC आणि Outcome-Based Education (OBE) या सर्व निकषांशी सुसंगत असला पाहिजे. विद्यार्थ्यांमध्ये तांत्रिक ज्ञानाबरोबरच समस्या सोडविण्याची क्षमता, संशोधनवृत्ती, नवोपक्रम, उद्योजकता, नैतिक मूल्ये आणि सामाजिक उत्तरदायित्व विकसित करणे हेही तितकेच महत्त्वाचे आहे.

स्वायत्त महाविद्यालयांमधील नाविन्यपूर्ण शैक्षणिक उपक्रमांचा अभ्यास करून ते इतर संलग्न महाविद्यालयांपर्यंत पोहोचविणे, उद्योग आणि विद्यापीठ यांच्यात प्रभावी दुवा निर्माण करणे, तसेच शिक्षकांना आधुनिक अध्यापन पद्धतींसाठी प्रोत्साहित करणे हीदेखील BoS ची महत्त्वाची भूमिका आहे.

Mechanical Engineering हा केवळ एक अभ्यासक्रम नाही, तर तो देशाच्या औद्योगिक विकासाचा कणा आहे. त्यामुळे BoS ने अभ्यासक्रमाला भविष्योन्मुख दिशा देणे, उद्योगाभिमुख कौशल्यांना प्राधान्य देणे, संशोधन व पेटंट संस्कृती वाढविणे आणि जागतिक दर्जाचे अभियंते घडविणे हे आपले ध्येय मानले पाहिजे.

आज SPPU अंतर्गत जवळपास ९९ Mechanical Engineering विभागांचे शैक्षणिक नेतृत्व करण्याची जबाबदारी BoS वर आहे. ही केवळ प्रशासकीय जबाबदारी नसून, महाराष्ट्राच्या आणि देशाच्या औद्योगिक प्रगतीसाठी सक्षम, कुशल आणि मूल्याधिष्ठित अभियंते घडविण्याचे राष्ट्रीय दायित्व आहे.

"Board of Studies हा अभ्यासक्रमाचा निर्माता नसून, भविष्यातील अभियंत्यांचा शिल्पकार आहे. त्याचे प्रत्येक शैक्षणिक निर्णय पुढील पिढीच्या उद्योगविश्वाची दिशा ठरवतात."