Thoughts of Dr Jitendra Hole

  जीविका आणि उपजीविका : पोटाची गरज आणि जीवनाचा अर्थ लेखक : डॉ. जितेंद्र आत्माराम होले, पुणे सकाळ झाली की प्रत्येकाची धावपळ सुरू होते. शेतकरी शेताकडे जातो, कामगार कारखान्यात पोहोचतो, शिक्षक वर्गात प्रवेश करतो आणि व्यापारी दुकान उघडतो. कामे वेगवेगळी असली तरी प्रत्येकाच्या प्रयत्नांमागे एक समान गरज असते—स्वतःचे आणि कुटुंबाचे जीवन चालवणे. या गरजेशी जोडलेले दोन शब्द म्हणजे ‘जीविका’ आणि ‘उपजीविका’. सामान्य भाषेत हे दोन्ही शब्द जीवननिर्वाहाचे साधन या जवळपास समान अर्थाने वापरले जातात. नोकरी, शेती, व्यवसाय, मजुरी किंवा एखादे कौशल्य यांच्या साहाय्याने माणूस आपली उपजीविका करतो. ‘उपजीविका’ म्हणजे केवळ जोडधंदा किंवा दुय्यम व्यवसाय असा अर्थ होत नाही. एखाद्या कुटुंबाचा मुख्य व्यवसायदेखील त्याच्या उपजीविकेचे साधन असतो. मात्र, या शब्दांचा विचार करताना एक मोठा प्रश्न समोर येतो—आपण जगण्यासाठी काम करतो, पण त्या कामातून आपल्याला कसे जीवन घडवायचे आहे? माणसाला अन्न, वस्त्र, निवारा, आरोग्य आणि शिक्षण यांसाठी पैसा आवश्यक असतो. त्यामुळे कमाईची इच्छा चुकीची नाही. घरखर्च भागवणे, मुलांना शिकवणे, आईवडिलांच...